News

Αποτελέσματα επιδημιολογικής μελέτης με κωδικό: 2020PSYRSC-003 και τίτλο «Η πανδημία COVID-19. Οι βιοψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στον Ελληνικό πληθυσμό»

Επιστημονικός υπεύθυνος της μελέτης: Δρ. Λυράκος Γεώργιος

 

Εισαγωγή

Το City Unity College Research Center με Research Supervisor τον Δρ. Γεώργιο Λυράκο και ερευνητική ομάδα που απαρτίζεται από καθηγητές και μεταπτυχιακούς φοιτητές του τμήματος Ψυχολογίας της Υγείας του Cardiff MU πραγματοποίησαν επιδημιολογική μελέτη, με στόχο την καταγραφή των βιοψυχοκοινωνικών επιπτώσεων της υποχρεωτικής παραμονής στο σπίτι κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid – 19,  και πώς αυτές επηρεάζουν την ψυχική υγεία των ανθρώπων στην Ελλάδα. Στόχος της τρέχουσας μελέτης είναι η ανάλυση των επιδημιολογικών δεδομένων του ελληνικού πληθυσμού ώστε να δημιουργηθούν τα καταλληλότερα προγράμματα παρέμβασης για την καλύτερη διαχείριση των ψυχολογικών επιπτώσεων του πληθυσμού μετά το πέρας της πανδημίας.

Μεθοδολογία έρευνας

Στη μελέτη έχουν συμμετάσχει Έλληνες πολίτες 18 ετών και άνω από όλη την Ελλάδα, με τη συμπλήρωση διαδικτυακού ερωτηματολογίου  που μοιράστηκε μέσω  των κοινωνικών δικτύων και παρόχων ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, με τη μέθοδο χιονόμπαλας.  Το δείγμα ήταν ευκαιριακό και αποτελείται από 1159 άτομα, από τα οποία τα 282 είναι άνδρες και τα υπόλοιπα είναι γυναίκες. Το μεγαλύτερο ποσοστό του δείγματος είναι κάτοικοι Αττικής (Ν=934). Η συμμετοχή ήταν εθελοντική και ανώνυμη, ή εμπιστευτική για όσους συμμετάσχουν στον επανέλεγχο μετά από 3 μήνες. H μελέτη έχει πάρει έγκριση από τη επιτροπή ηθικής και δεοντολογίας του CITY UNITY COLLEGE με κωδικό:  2020PSYRSC-003. Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS 23 για τα Windows ενώ η μελέτη συνεχίζει να τρέχει στο παρακάτω link:

https://docs.google.com/forms/d/1K3B2c9dSbNFUUK9iJZ3NhH6nmt-la1PPn-1k9eVJu6Q/prefill

 

Αποτελέσματα της μελέτης

Η ηλικία του δείγματος κυμάνθηκε από 17 έως 78 ετών (ΜΟ=40,51±12,8). Το 24,2% αποτελείται από άνδρες και το 75,6% από γυναίκες γεγονός που φανερώνει την γενικότερη απροθυμία των ανδρών να συμμετάσχουν σε ερευνητικά πρωτόκολλα. Από τους συμμετέχοντες,  32,7% είχε ετήσιο εισόδημα κάτω των 10000 ευρώ, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό (43,9%) ήταν έγγαμοι με το 30% να έχει 2 παιδιά.

Όπως αναμενόταν για τους χρήστες του διαδικτύου μόλις το 2,1% ήταν απόφοιτοι δημοτικού και γυμνασίου ενώ 32,4% ήταν απόφοιτοι Λυκείου και το υπόλοιπο ποσοστό απόφοιτοι πανεπιστημιακής (34,7%)  μεταπτυχιακής εκπαίδευσης (30,9%). 9 από τους συμμετέχοντες (0.8%) δηλώσαν πως έχουν νοσήσει από τον ιό covid-19,  ενώ 176 (15.2%), δήλωσαν πως στην περιοχή που μένουν έχει πεθάνει ασθενής από Covid 19. Πάνω δε από το μέσο όρο (Ν=581) 50,2%, δήλωσαν πως είτε έχουν στο σπίτι, είτε έρχονται σε καθημερινή επαφή με άτομα που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες.

 

Πηγές ενημέρωσης για την πανδημία

Το μεγαλύτερο ποσοστό του δείγματος (34,1%) δήλωσε πως ενημερώνεται από την τηλεόραση, ενώ ακολουθεί ο έντυπος ή ηλεκτρονικός τύπος (33,3%), τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (29,1%), οι φίλοι και συγγενείς (2,2%) και τέλος το ραδιόφωνο (1,2%).

 

Κύρια πηγή άγχους και φόβου για τον Covid-19

Η κύρια πηγή άγχους και φόβου όπως δήλωσαν οι συμμετέχοντες, προέρχεται από την κατάσταση η οποία επικρατεί στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες με τα αυξανόμενα ποσοστά θανάτων (20,9%), ενώ ακολουθούν  τα όσα προβάλουν οι ειδήσεις και οι ενημερωτικές εκπομπές στην τηλεόραση (14,8%), ο φόβος μήπως το άτομο νοσήσει, η παρακολούθηση τηλεόρασης και ραδιοφώνου (9,7%), οι ανακοινώσεις των ειδικών (7,8%), η λήψη μέτρων από την κυβέρνηση και το υπουργείο Υγείας (6,1%), η ύπαρξη υπερηλίκων γονέων (4,6%), τα κοινωνικά δίκτυα (3,8%) ενώ 12,6 % δήλωσε πως δεν έχει καθόλου φόβο και άγχος.

 

Τομείς που έχουν επηρεαστεί από την πανδημία

 Εργασία

Το 21, 3 % των συμμετεχόντων δήλωσε πως δεν είχε καμία επίδραση στην  εργασία του, το 19,2% είχε θετική επίδραση και το υπόλοιπο ποσοστό αρνητική όπως φαίνεται  αναλυτικά και στο παρακάτω διάγραμμα.

 

 

Οικονομικά

Το 29,1% δήλωσε πως δεν είχε καμία αλλαγή στα οικογενειακό προϋπολογισμό, ενώ το 51,7% είχε αρνητική επίδραση και μόλις το 19,2 θετική αλλαγή  όπως φαίνεται  αναλυτικά και στο παρακάτω διάγραμμα.

 

 

Σχέσεις με την οικογένεια

Το 27,4% δήλωσε πως οι σχέσεις του με την οικογένεια παραμείναν σταθερές, ενώ το 42,4% διαπίστωσε βελτίωση στις σχέσεις του με την οικογένεια του. Παρόλα αυτά δεν θα πρέπει να αγνοηθεί το 22,5% που δηλώνει πως οι σχέσεις του με την οικογένεια χειροτέρευσαν όπως φαίνεται και από τα αναλυτικά ποσοστά του παρακάτω διαγράμματος.

 

 

Σχέσεις με φίλους και μακρινούς συγγενείς

Παρά το γεγονός του υποχρεωτικού εγκλεισμού, 32,3% των συμμετεχόντων δήλωσαν πως δεν επηρεάστηκαν οι σχέσεις τους με φίλους και μακρινούς συγγενείς, στο 30% δε, υπήρξε βελτίωση, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα.

 

 

Σωματική άσκηση

Παρά το γεγονός ότι στο 30% του δείγματος δεν φάνηκε να αλλάξει κάτι στην διατήρηση της σωματικής άσκησης κατά τη διάρκεια της πανδημίας, στο μεγαλύτερο ποσοστό 45,3%  φάνηκε να υπάρχει αρνητική επίδραση. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τις ειδικές μεταβλητές της μελέτης που έδειξαν πως από τα άτομα που έκαναν συστηματική άσκηση 3 φορές την εβδομάδα τουλάχιστον για 30 λεπτά (Ν=612), το 29,9% αναγκάστηκε να σταματήσει την άσκηση αυτή με το κλείσιμο αθλητικών εγκαταστάσεων και γυμναστηρίων.

 

 

Επίπεδα ικανοποίησης των συμμετεχόντων από τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας

Από τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης φάνηκε πως ένα ποσοστό της τάξης του 26,3% φάνηκε να δηλώνει δυσαρεστημένο από τη ζωή του. 3,3% δηλώνει πως νιώθει πως είναι σε μια  ουδέτερη κατάσταση, ενώ το 70 ,5 % δηλώνει ικανοποιημένο από τη ζωή του όπως φαίνεται αναλυτικά και στο διάγραμμα που ακολουθεί. Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε να αναφέρουμε πως και μόνο το γεγονός ότι την έρευνα συμπλήρωσαν άτομα, χρήστες ηλεκτρονικών υπολογιστών, δηλώνει ότι είναι άτομα δραστήρια στην καθημερινότητα τους και έτσι αυτό αποτελεί και ένα περιορισμό της μελέτης.

 

Επίπεδα ανθεκτικότητας στο στρες και η σχέση τους με την  εκδήλωση συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια της πανδημίας

Η ανθεκτικότητα στο στρες μετρήθηκε στην παρούσα μελέτη με τη χρήση της κλίμακας Nicholson McBride Resilience Questionnaire (NMRQ). Σύμφωνα με την κλίμακα τα άτομα είτε δεν έχουν αναπτύξει ακόμη ανθεκτικότητα στο στρες και θα πρέπει να χτίσουν το χαρακτηριστικό αυτό μέσω θεραπείας και ψυχοεκπαίδευσης, είτε έχουν μικρή, μέτρια ή υψηλή ανθεκτικότητα στο στρες και μπορούν να ανταπεξέλθουν και να τα βγάλουν πέρα με στρεσογόνες καταστάσεις που εμφανίζονται στη ζωή τους.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης το μεγαλύτερο ποσοστό του δείγματος είτε δεν έχει καθόλου ανθεκτικότητα (28,8%) είτε μέτρια (28,7%) όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα.

 

 

Το πιο σημαντικό αποτέλεσμα που φάνηκε από τη μελέτη έως τώρα είναι ότι η ανθεκτικότητα στο στρες φάνηκε να συνδέεται αρνητικά με την εκδήλωση συμπτωμάτων σωματικών και ψυχικών όπως αυτά μετρήθηκαν με την κλίμακα Ψυχοσωματικής Υγείας, καθώς όσο μεγαλύτερη ανθεκτικότητα είχαν οι συμμετέχοντες τόσο λιγότερα σωματικά και ψυχικά συμπτώματα φάνηκε να εκδηλώνουν κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

 

 

Το ίδιο ακριβώς φάνηκε και με την μέτρηση των συμπτωμάτων οξέος στρες όπου όσο πιο ανθεκτικά ήταν τα άτομα τόσο μικρότερη η εκδήλωση των συμπτωμάτων της διαταραχής.

 

 

Τέλος η ανθεκτικότητα φάνηκε να σχετίζεται θετικά με την ικανοποίηση από τη ζωή όπου φάνηκε πως όσο πιο ανθεκτικός είναι κάποιος στο στρες τόσο πιο ικανοποιημένος είναι από τη ζωή όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα.

 

 

Η επίδραση της πανδημίας στη σωματική και ψυχοκοινωνική μας υγεία

Μελετήθηκε η επίδραση σε 31 διαφορετικά συμπτώματα που αφορούσαν είτε σωματοποίηση είτε εκδήλωση συμπτωμάτων ψυχικής αιτιολογίας. Η σημαντικότερη επιβάρυνση ήταν στους παρακάτω παράγοντες:

 

1. Σωματικά συμπτώματα

Το 44,1% φάνηκε να εκδηλώνει διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος (ΣΝΣ) χαρακτηριστικής σε περίπτωση αίσθησης απειλής από τον εγκέφαλο, με τη μορφή συχνουρίας, με το 12,2% των συμμετεχόντων να δηλώνει πως η βαρύτητα αυτής είναι σε επίπεδα πάνω του μετρίου.

 

 

2. Πόνο στο στήθος και άλλους νευρόπονους

Το 53,1% φάνηκε να εκδηλώνει πόνο στο στήθος και/ ή άλλους νευρόπονους, που είναι χαρακτηριστικές ενδείξεις σωματοποίησης υψηλών επιπέδων στρες και άγχους, με το ποσοστό που δηλώνει τη βαρύτητα αυτών των ενοχλήσεων ως άνω του μετρίου να φτάνει το 26.7%.

 

 

3. Συχνότεροι πονοκέφαλοι

Το 54.8% φάνηκε να εκδηλώνει συχνότερους πονοκεφάλους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, με το 27% των συμμετεχόντων να αξιολογεί ότι η βαρύτητα αυτού του συμπτώματος είναι πάνω του μετρίου.

 

 

4. Πόνους στη πλάτη και στον αυχένα

Συχνότερους πόνους ψηλά στον αυχένα και στην πλάτη και/ ή χαμηλά στη μέση, που μπορούν να είναι αποτέλεσμα του έντονου άγχους αλλά και της ακινησίας, φάνηκε να εκδηλώνει το 60.2% των συμμετεχόντων, με το 36.3% να δηλώνει τη βαρύτητα αυτών των ενοχλήσεων ως πάνω του μετρίου.

 

5. Δύσπνοια/ αρρυθμία

Το 43.5% φάνηκε να εκδηλώνει συμπτώματα δύσπνοιας και/ ή αρρυθμίας στην καρδιά, δύο ακόμη ενοχλήσεις που σχετίζονται άμεσα με τα υψηλά επίπεδα άγχους, με το 20% να δηλώνει ότι η βαρύτητα αυτών των ενοχλήσεων είναι πάνω του μετρίου.

 

 

6. Δερματολογικά συμπτώματα

Ένα ιδιαιτέρως μεγάλο ποσοστό των συμμετεχόντων που φτάνει το 46.7% φάνηκε να εκδηλώνει περισσότερη ακμή στο δέρμα ή άλλα δερματολογικά συμπτώματα αυτή την περίοδο. Η βαρύτητα αυτών των συμπτωμάτων αξιολογήθηκε ως πάνω του μετρίου στο 21.6% των ερωτηθέντων.

 

 

7. Σεξουαλική υγεία

Το 52.7% φάνηκε να εκδηλώνει επιπτώσεις στη σεξουαλική του υγεία κατά τη διάρκεια των μέτρων κατά του κορονοιου, με το 30.3% να δηλώνει ότι η βαρύτητα αυτών των επιπτώσεων είναι πάνω του μετρίου.

 

 

Συμπτωματολογία που συνδέεται με ψυχολογικούς παράγοντες

 

8. Φαγητό

Το 87% των συμμετεχόντων παρατήρησε ότι τρώει αρκετά περισσότερο ή

αρκετά λιγότερο και/ ή ξεσπάει στο φαγητό, με ότι επιπτώσεις μπορεί να έχει αυτό στην υγεία των ατόμων, με το 60.2% να δηλώνει ότι η βαρύτητα των επιπτώσεων στη διατροφή του είναι πάνω του μετρίου.

 

 

9. Εφιάλτες

Πολλοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι βλέπουν περισσότερους εφιάλτες κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου με το ποσοστό να αγγίζει το 52.9%, με το 26.9% να δηλώνει τη βαρύτητα αυτών των συμπτωμάτων ως άνω του μετρίου.

 

 

10. Τρόμος

Το 49.4% φάνηκε να παρατηρεί ότι τρομάζει πιο εύκολα εάν ακούσει ή δει απότομα κάτι αυτή την περίοδο, με το 20.9% να δηλώνει ότι η βαρύτητα αυτών των αντιδράσεων είναι πάνω του μετρίου.

 

 

11. Ύπνος

Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων φάνηκε να εκδηλώνει διαταραχές του ύπνου, με το 81.6% είτε να κοιμάται αρκετά περισσότερο ή λιγότερο, και το 60.2% να δηλώνει ότι η βαρύτητα αυτών των διαταραχών είναι πάνω του μετρίου.

 

 

12. Ανησυχία/ νευρικότητα

Το 76% φάνηκε να παρατηρεί ότι έχει αυξημένη ανησυχία και/ή νευρικότητα αυτή την περίοδο, με τα συμπτώματα αυτά να αξιολογούνται ως πάνω του μετρίου σε ποσοστό 40.2%.

 

 

13. Φόβος για μέλλον

Το 89.3% των συμμετεχόντων φάνηκε να δηλώνει φόβο για το μέλλον και/ ή δικούς του ανθρώπους, με το 64.6% να αξιολογεί αυτό το φόβο ως άνω του μετρίου.

 

 

14. Σκέψεις

Το 57% φάνηκε να εκδηλώνει δυσκολία να ελέγξει τις σκέψεις του κατά τη διάρκεια των μέτρων κατά του κορονοιου, με το 25.6% να δηλώνει ότι η βαρύτητα αυτών των ενοχλήσεων είναι πάνω του μετρίου.

 

 

15. Αρνητικές σκέψεις

Το 71.1% φάνηκε να παρατηρεί ότι κατά τη διάρκεια των μέτρων κατά του κορονοιου συχνά κάνουν αρνητικές ή καταστροφικές σκέψεις, με το 36.7% να δηλώνει ότι η συχνότητα αυτών των σκέψεων είναι πάνω του μετρίου.

 

 

16. Συγκρούσεις

Το 60.4% των συμμετεχόντων φάνηκε να παρατηρεί ότι τσακώνεται πιο εύκολα αυτή την περίοδο, με το 27.7%% να δηλώνει ότι η συχνότητα αυτής της συμπεριφοράς είναι πάνω του μετρίου.

 

 

17. Δημιουργία φανταστικών σεναρίων στη σκέψη

Το 54.3% φάνηκε να παρατηρεί ότι η φαντασία του έχει αρχίσει να τρέχει ανεξέλεγκτα αυτή την περίοδο, με το 24.1% των περιπτώσεων να δηλώνει ότι αυτό συμβαίνει πάνω του μετρίου.

 

 

18. Εσωτερικός διάλογος

Το 39.6% φάνηκε να δηλώνει ότι μερικές φορές μιλάει με τον εαυτό του κατά τη διάρκεια αυτή της περιόδου, με το 16.8% να δηλώνει ότι αυτό του συμβαίνει με συχνότητα πάνω του μετρίου.

 

 

19. Τάσεις φυγής

Το 61.3% των συμμετεχόντων φάνηκε να εκδηλώνει επιθυμία να φύγει από το σημείο που κάθεται/ βρίσκεται στο χώρο, με αυτή την επιθυμία να είναι πάνω του μετρίου στο 35.8%.

 

 

 

Με εκτίμηση η ερευνητική ομάδα:

Dr Lyrakos Georgios,

Dr. Menti Despoina,

Dermatis Anastasia,

Papaioannou Dimitrios,

Pilafas Georgios,

Strongylaki Nefeli-Paraskevi